Posted in Romano

La Kristnasko en la montaroj.

Antau jaroj mi komencis traduki tiun chi romanon de Ignacio Manuel Altamirano.

La kristnasko en la montaro.

I. Noktigxo en la montaro.

La suno jam kaŝiĝis; kaj la nebuloj supreniris el la profunda sino de la valoj; ili haltadis dum momento inter la mallumaj arbaroj kaj la nigraj gorĝoj de la kordilero, kiel giganta grego; poste ili avancadis rapide al la pintoj; impone disiĝis el la akraj pintoj de la abioj kaj laste iris envolvi la superban frunton de la rokoj, titanaj gardistoj de la montaro kiuj tie defiis dum miloj da jarcentoj, la tempestojn de la ĉielo kaj la skuojn de la tero.

La lastaj radioj de la okcidenta suno franĝigis ore kaj purpure ĉi tiujn grandegajn turbanojn nebulformitajn, ŝajnigis bruligi la nubojn ariĝintajn en la horizonto, scintiladis malforte en la trankvilaj akvoj de la fora lago, tremadis je la retiriĝo el la ebenaĵoj jam ombrumitaj kaj malaperadis post ol lumigi last-karese la malluman kreston de tiu porfiro-ondo.

La lastaj murmuroj de la tago aŭguradis ĉie la baldaŭan silenton. Fore, en la valoj, en la montodeklivoj, je la bordo de la riveretoj, ripozadis kviete kaj silente la bovaroj; la cervoj iris inter la arboj kvazaŭ ombroj, serĉante siajn kaŝitajn rifuĝejojn; la birdoj jam kantadis siajn vesperhimnojn, kaj ripozadis en siaj branĉolitoj; en la kampoj ekbruligxis la gaja fajro de pino, kaj la glacia vintra vento ekagitiĝis inter la folioj.

II. Kristnasko

La nokto proksimiĝis trankvila kaj bela: estis la 24-an de decembro, tio estas, baldaŭ la nokto de Kristnasko kovrus nian hemisferon per sia sanktega ombro kaj vigligus la kristanajn popolojn per siaj intimaj ĝojoj. Kiu, naskinte kristana, kaj aŭdinte renovigi ĉiujare, en sia infaneco, la poezia legendo de la naskiĝo de Jesuo, ne sentas en tia nokto vigliĝi la plej teneraj memoroj de la unuaj tagoj de la vivo?

Mi, ve al mi!, ekpensante ke mi trovigxis, en ĉi tiu solena tago, meze de la silento de tiuj majestaj arbaroj, eĉ antaŭ la grandioza spektaklo prezentita al miaj okuloj kiu absorbis miajn sensorganojn, ravitaj antaŭ nelonge per la miro kaŭzita de la sublimo de la naturo, ne povis ne ĉesigi mian doloran meditadon, kaj religie enpensiĝante, elvokis ĉiujn dolĉajn kaj tenerajn memorojn de miaj junaj jaroj. Ili vekiĝis gajaj kiel tumulta abelaro kaj transportis min al aliaj tempoj, al aliaj lokoj; jen al la sino de mia humila kaj pia familio; jen al la centro de multhomaj urboj, kie amo, amikeco kaj plezuro en ĝuoplena koncerto ĉiam igis agrabla por mia koro tiun benitan nokton.

Mi memoris mian vilaĝon, mian amatan vilaĝon, kies gajaj loĝantoj festis vete per dancoj, kantoj kaj modestaj bankedoj la Kristnaskan Nokton. Sxajne mi vidis tiujn malriĉajn domojn ornamitaj per siaj Betlehemoj kaj vigligitaj per la familia gxojo: mi memoris la etan preĝejon lumigita, kun la bela Betlehemo kurioze starigita en la ĉefaltaro, videbla de la portalo: al mi ŝajnis aŭdi la harmoniajn sonoril-tintojn resonante en la duondetruita sonorilturo, vokante la parokanojn al la noktomeza meso, kaj eĉ aŭskultadis, kun la koro emocie tremanta, la dolĉan voĉon de mia povra kaj virta patro, urĝante min kaj miajn fratojn pretigi sin rapide por iri akurate al la preĝejo; kaj eĉ sentis la manon de mia bona kaj sankta patrino preni la mian por konduki min al la diservo. Poste ŝajnis al mi alveni, eniri tra la homamaso kiu hastadis al la humila navo, atingi la presbiterejon kaj tie genuiĝi admirante la belecon de la bildoj, la vestiblon kovrita per la prujno, la ridetantan mienon de la paŝtistoj, la imponan lukson de la Tri Reĝoj kaj la grandiozan iluminadon de la altaro. Mi enspiris plezure la freŝan kaj bongustan aromon de la pinobranĉoj, kaj de la fojno enretiĝita en ili, kiu kovris la balustradon de la presbiterejo kaj kaŝis la piedon de la kandelegoj. Poste mi vidis aperi la pastron vestita per sia brodita albo, kun sia brokita kazulo kaj sekvata de la akolitoj, ruĝvestitaj kaj kun blankegaj surplisoj. Kaj poste, je la voĉo de la celebranto, kiu leviĝis sonore el la fervoraj murmuroj de la ĉeestantoj, kiam eksupreniris la unuaj kolonoj de incenso, de tiu incenso prenita el la belegaj arbojĉe miaj denaskaj arbaroj, kaj kiu portis al mi per sia parfumo, ion kvazaŭ la parfumo de mia infaneco, ankoraŭ resonis en miaj oreloj la gajegaj popolaj kanzonoj per kiu la harpistoj, mandolinistoj kaj flutistoj, salutis la naskon de la Savanto. La Gloria in excelsis, tiu kantiko kiun la kristana religio supozas kantita de anĝeloj kaj infanoj, akompanata de gajaj sonorilsonoj, de la bruo de la petardoj kaj de la freŝa voĉo de la ĥorknaboj, ŝajnis transporti min rave al la flanko de mia patrino, kiu ploradis emocie, de miaj fratetoj, kiuj ridadis, kaj de mia patro, kies severa kaj malgaja mieno ŝajnis lumigita per la religia pieco.

III. La gastfestoj

Kaj post momento en kiu mi dediĉis mian animon al la absoluta kulto de miaj infanmemoroj, per malrapida kaj malfacila ŝanĝo mi translokiĝis al Meksikurbo, la deponejo de miaj impresoj de junulo.

Tiu estis varia bildo. Jam ne plu la familio; mi troviĝis inter stranguloj, sed amikoj: la bela junulino pro kiu mian koron enamiĝintan mi sentis bati unuafoje, la afabla kaj bona familio kiu provis per sia amo mildigi la malĉeeston de la mia.

La gastfestoj kun siaj senmalicaj plezuroj kaj kun sia monduma kaj bruega pieco; la Kristnaska noktomanĝo kun siaj tradiciaj pladoj kaj siaj bongustaj frandaĵoj; estis Meksikurbo, fine, kun sia kantema kaj entuziasmigita popolo, kiu tiun nokton svarme multiĝas tra la strato petkantante; kun sia ĉefa placo plena de sukeraĵ-budoj; kun siaj brilegaj arkaroj; kun siaj francaj konfitejoj, kiuj montras en la gase-iluminitaj fenestroj, mondon de ludiloj kaj preciosaj konfitaĵoj; la luksegaj palacoj elverŝante tra la fenestroj torentoj de lumo kaj harmonio. Estis festo kiu ankoraŭ kapturnigis min.

IV. Mi estas kapitano

Sed je la reveno de tiu ĉarma mondo de memoroj al la realo ĉirkaŭanta min, trista sento ekposedis min.

Ve! mi repasis mense tiujn belajn bildojn de la infaneco kaj la juneco; sed tiu lasta iris for de mi rapidpaŝe, kaj la daŭro de sia poezia adiaŭo igis amara mian nunan situacion.

Kie mi troviĝis? Kio mi estis? Kien mi iris? Kaj angorsuspiro respondis al ĉiu demando, lasante la bridojn de mia ĉevalo, kiu daŭrigis malrapide sian vojon.

Do, mi troviĝis perdita meze de tiu oceano de solecaj kaj sovaĝaj montoj; mi estis proskribito, viktimo de la politikaj pasioj, kaj eble postkurante la morton kiun la partianoj dum interna milito tiel facile dekretas al siaj malamikoj.

Je tiu tago mi trairis mallarĝan kaj malebenan vojeton, flankita per grandegaj abismoj kaj kolosaj arbaroj, kies ombro jam baris la malfortan krepuskan lumon. Oni diris al mi, ke mia vojaĝo finos en malgranda vilaĝo de gastemaj kaj malriĉaj montaranoj, kiuj vivis de la terkulturo, kaj ĝuadis relativan bonstaton danke al sia foresto de la tumultaj urboj, kaj al la boneco de siaj patriarkaj kutimoj.

Mi imagis min proksime de la loko tiel dezirita, post tago de laciga irado; la vojeto faciliĝis, kvazaŭ subirante milde al la fundo de unu el la gorĝoj de la montoĉeno, sxajne favoran valon, laŭ la lokoj kiujn mi ekdistingis, la riveretojn kiujn mi trairis, la kabanojn de paŝtistoj kaj bovistoj je la flanko de la vojo, kaj, fine, tiu unika aspekto kiun ĉiu vojaĝanto rimarkas eĉ tra la ombroj de la nokto.

Io anoncis min ke baldaŭ mi troviĝos milde ŝirmita sub la tegmento de iu gastama kabano, varmigante miajn membrojn, frostigitaj de la monta aero, je la amo de protektanta fajro, kaj regalita de tiuj maldelikataj sed simplaj kaj bonaj homoj, al kies virto mi ŝuldis, jam de antaŭe, malforgesindajn servojn.

Mia servisto, malnova soldato, kaj sekve kutimiĝita al la longaj iradoj kaj al la enuo de la solecoj, provis sin distri dum la tago, jen paŝĉasante, jen kantante, kaj ne malmultfoje parolante sola, kvazaŭ elvokante la fantomojn de siaj regimentkamaradoj.

Li antaŭeniris iomete por esplori la terenon kaj, precipe, por lasi min tute libera al miaj malgajaj pensoj.

Subite mi vidis lin reveni galope, kvazaŭ alportante eksterordinaran novaĵon.

– Kio do, González ? – mi demandis lin.

  • Nenio, kapitano, sole tion, ke kiam mi vidis cxevalrajdantajn personojn antaux ni, mi avancis por rekoni ilin kaj informi min, kaj mi trovis ke ili estas la parokestro de la vilagxo al kiu ni iras, kaj lia servisto, venantajn de konfesauxskulto kaj iras al la vilagxo por celebri la Kristnaska Nokto. Kiam mi diris al ili ke mia kapitano venas ariergarde, la parokestro ordonis min veni por oferi al vi logxejon siaflanke, kaj haltis tie por atendi nin.

  • Cxu vi dankis lin?

  • Kompreneble, mia kapitano, kaj ecx mi diris lin ke ni bezonas lian plenan helpon, cxar ni estas tre lacaj kaj dum la tuta tago ni ne trovis ecx tristan farmon por mangxi kaj resti.

Posted in Poezio

Fratino, plorigu min…

Fratino, plorigu min…

Fuensanta:

donu al mi ĉiujn larmojn el la maro.

Miaj okuloj estas sekaj kaj mi suferas

je senlimaj deziroj plori.

Mi ne scias se mi tristas pro la animo

de miaj fidelaj mortintoj

aŭ ĉar niaj mornaj koroj

neniam estos kunigitaj.

Plorigu min, fratino,

kaj la kristana pieco

de via senkudra mantelo

sekigu la larmojn per kiuj mi ploros.

Fuensanta:

Ĉu vi konas la maron?

Oni diras ke ĝi estas malpli granda

kaj malpli profunda ol la doloro.

Mi eĉ ne scias kial mi ploremas:

eble pro la kaŝita doloro

eble pro mia senfina soifo je amo.

Fratino:

donu al mi ĉiujn larmojn el la maro.

Ramón López Velarde.

Posted in Romano

Vi mortos fore. José Emilio Pacheco.

Vi mortos fore.

Vi mortos fore. Mi portas kun mi la tero kaj la morto.

QUEVEDO/SENEKO

POR FERNANDO BENÍTEZ
POR NOÉ JITRIK

TESALONIKO

Per la ringa kaj montra fingroj malfermetas la metalan persienon: en la parko kie estas puto kovrita de turo masonaĵfarita, la sama homo de hieraŭ sidas sur la sama benko legante la saman sekcion, “La oportuna avizo”, de la sama ĵurnalo: La Universala. Ludas futbalon kelkaj infanoj. La parkzorgisto babilas kun balaisto. Tuto odoras je vinagro. En iu domo de la vico kiu mo povus vidi inter la persienoj estas vinagrofabriko. Ne estas la najbarejo de simetriaj apartamentoj nek la vilao de blankaj brikoj konstruita antaŭ sesdek jaroj, kiam la tereno en kiu estas la turforma puto, la homo kiu legas sidanta sur benko kaj kiu lin gardas malantaŭ la persieno ete malfermita, estis la kvartalo de unu vilaĝo kiun la urbo asimilis.
Ankaŭ ne povas esti la konstruaĵo starigita je 1950 kiu grupigas la vendejon, la feraĵvendejon, la frizistejon, la malkara kuirejo. Eble mo ne povas sin distri per la divenaĵo. Tamen ne temas pri ludo: sed enigmo kiu preokupigas lin ekde sia alveno al la dua etaĝo de la dombieno de sia fratino (dato de konstruado: 1939. Interna korto sen plantoj de neniu speco. Spirala 015Dtuparo. Teraso premita inter la novaj konstruaĵoj. Ĉambro kiu devis esti por servantoj kvankam tie vivas mo kiu nun gvatas viron sidantan sur benko legantan ” La oportuna avizo-n” de La Universala.)
Ni insistu: la divenaĵo ne estas ludo: temas pri enigmo kiu komencis je tagmezo de 1946 aŭ 1947, kiam subirante taksion mo sentis en la parko la vinagrodoron. Sed eble mo provas solvi alian problemon: Ĉu la homo sidanta sur la parkobenko estas persekutanto? Se li ne estus tia mo restus absolvita. Ĉu li estas do viktimo de paranojo kiun pliakrigas la enfermo apenaŭ rompita okaze de iuj vojaĝoj interrompitaj – oni devas tion diri – en la unuaj monatoj de 1960 ?
Se ankoraŭ en lia deliro daŭras la klarpenseco, la inkvizitora spirito, la kapableco dedukti, la fido je sia propra forto, kiuj karakterizis, por malfeliĉo nia, la mo-n kiun ni ĉiuj konis, li devas fari al si mem la sekvantajn pripensojn kies memevidenteco justiĝas konsiderante la situacion deskribitan je la komenco. Akceptante sen konsenti ke la homo ne estas persekutanto kial li estas tie je fiksitaj horoj, agas ĉiam same kaj retiriĝas kiam mallumiĝas? * Oni ne povas nei ke se la homo gardus mo-n li ne agus tiel infane kaj literature. Do:
[a] Li estas kvalifita laboristo kiun la aŭtomatigo senlaborigis. Estas por li malfacile trovi alian laboron ĉar sia lerteco en difinita fako, sia longa specialiĝo, sia majstreco, garantias lian malsperton por aliaj industriaj subfakoj.
Pro kion oblikve oni povas rimarki en la vidkampo kreita pere de du lamenoj preskaŭ nevideble apartitaj danke al la levilagado kiun efektivigas la fingroj ringa kaj montra, la viro ne estas malpli ol kvindek jarojn aĝa: tio klarigas sian kuraĝon repasante la ofertojn, petskribojn, perminaciojn de la sekcio en litero de ok punktoj:
Kompanio de solida prestiĝo postulas virojn aĝaj je 20 ĝis 25 jarojn . . . Ni bezonas mekanikistojn kun konoj pri elektro por maŝinaro de kemiaj procesoj . 20 ĝis 35 . . . Hotelista entrepreno postulas estron de personaro kiun parolu la anglan . . . Junaj knaboj, bone vestitaj, montrantaj sian sperton por kafejo . . . Vendistoj por vendi ĉiuporde noblajn varojn. Bona procento . . . Vojaĝanta agento, scipovu la anglan, tre bone vestita, 24 ĝis 30 jaraĝa . . .
Kaj li lasas sin porti de la legado de aliaj anoncoj senrilataj al liaj urĝoj : Farben de Meksikio. Insektomortigaĵoj, ratomortigaĵoj, fumizantoj. Germana tekniko, tuja agado. Ni havas la adekvatan grandecon por viaj bezonoj . . . Ernesto Domínguez Puga, detektivo. Konfidencaj enketoj, gardado, lokalizado, solventeco, raboj, konduto personoj. Seriozeco, efikeco, rapideco, honesteco, tuta diskrecio. Konsultu min vian problemon. Malaltaj prezoj, registara permeso . . . Joĉjo: revenu. Panjo tre malsana foresto via. Ŝi pardonis tuton al vi . . . Lernu konduki . Geinstruistoj . . . Atractive young American couple, recently arrived, wi015D to correspond and meet with couples and ladies who would like to get a little more out of life. Own home and very discreet. Photo and phone appreciated . . . Hundetino cocker perdita merkredo kolonio Juárez. Respondas al “Sultana” . . . Urĝe pro foriro ĉefurbon malmuntis elegantan domegon malkarvendante miajn meblojn preskaŭ novaj . . . Reva apartamentaro. Intima. Por tiuj kiuj scipovas bone vivi . . .
La barilo de la kvardekaj. La fazo de la ekonomia ekXXXXX. La akumulado de la kapitalo. La malhumaneco de la sistemo. La kvincent mil aŭ pli junuloj kiuj ĉiujare alvenas postulante laboron. La dependenco. La subevoluo. La saturo de la merkato. La riĉigo de la riĉaj. La paŭperigo de la malriĉaj. La barilo de la kvardekaj. Kaj tiu ĉi viro estas farinta cent petskribojn kaj ricevinta nur dek unu respondojn – ĉiuj neaj. Nokte li kondukas la taksion de amiko kaj per la duono de kion antaŭe li gajnis malebligas la morton pro malsano de sia familio. Li lasis en la entrepreno sian junecon kaj sian plej bonan strebon. Rekompenco : horoj de senfina legado sub poplo sategita de enskriboj je dekkvar aŭ dekkvin metrojn de la puto.
En la viro, antaŭe serena, aperas nun tikoj, movoj de bedaŭro aŭ senkonscia protektado. Unu tagon, malfermante la okulojn, li ne plu junas. Kaj tie li estas: kondamnita pasigi antaŭ mo la tutajn tagojn de la tutaj jaroj lin restantaj de vivo, sidi sur la sama benko de la parko odoranta je vinagro, la sama sekcio de La Universala en la manoj; por ke mo lin sentu kaj rigardu kvazaŭ persekutanto – lin tiel fremda al la historio de mo – kaj distru sian senokupecon, sian enfermadon, sian timon, per deduktoj jam ne brilaj nek originalaj, inspiritaj per la legado de la ĵurnaloj kiuj amasiĝas en lia ĉambro antaŭ nutri, humidigitaj per hejtforna petrolo, la antikvan varmigilon situata malkomforte sub la libera ĉielo, sur la duonteraso de rektangulaj ŝtonplatoj kien falas la folioj de la pinoj kaj en kelkaj monatoj tiuj tortureblaj vermoj kiujn la infanoj nomas “skurĝantoj” kaj kiujn mo, nostalgie, unue vivisekcias per razilo kaj poste platigas, * aŭ forĵetas al la kaldrono. En ĝi la vermoj elvokas, brilantaj kaj preskaŭ precipitantaj tra la kradeto, inter la cindro ankoraŭ makulita de fajro, la katolikan imagaron de la infero.

DIASPORO

I. Mi, Jozefo, hebreo denaska, natura de Jerusalemo, pastro, de la unuaj batali kontraŭ la romianoj, perfortita post mia kapitulacio kaj kaptado observi la tutajn okazaĵojn, celis raporti ĉi tiun historion.
II.- Sategaj de la rabado kaj la malestimo la judoj ribelis, forpelis la romian prokuroron kaj establis sian propran registaron. Jozefo, nomita milita majoro de Galileo, provis akordi la pacon kun la malamiko. Tion malebligis la zelotoj gvidataj de Johano de Giskalo. Sekve Jozefo defendis la fortikaĵon de Jotapata. Kiam la legioj de Vespasiano rompis la rezistadon, Jozefo kaj kvardek el siaj sekvantoj eniris kavernon. Tridek naŭ mortigis unuj al la aliaj. Jozefo postvivis ruze, sin transdonis al Vespasiano kaj profetis lin tion ke li kaj Tito Flavio, sia filo, reĝos super la tutajn terojn kaj marojn.
III.- Tito sieĝis Giskalon kaj Johano rifuĝis en Jerusalemo. La tuta loĝantaro eliris por ricevi lin. Johano asertis ke estas necesa defendi la ĉefurbon. La zelotoj fidis al tio ke la popoloj de Meza Oriento ribelus kun ili por forpeli la subpremantoj. Ĉar Romio estis ebenigita pro la malkonkordo. Galoj kaj germanoj ribelis. Mortinte Nerono, la generaloj interdisputis pri la imperio. Galbao estis murdita en plena Forumo. Oton’ reĝis dum tri monatoj kaj du tagoj kaj memmortigis je la sciiĝo de la malvenko en Bedriako. Liaj trupoj submetiĝis al la ordonoj de Vitelio kiun la legioj de Germanio estis proklamintaj imperiestro.
IV. Vespasiano prokrastis la marŝon al Jerusalemo kun la preteksto ke ne estas oportune batali kontraŭ eksterlandanoj dum en Italujo daŭras la intercivitana milito. Poste la armeo de Oriento leviĝis kontraŭ Vitelio kaj petis de ĝia Generalo alkuri por helpi la patrujon malhonorigita de la perfido. Vespasiano akceptis la ŝarĝon de la imperio kaj iris al Aleksandrio por kuniĝi kun Tiberio Aleksandro, prefekto de Egiptujo. Antonio Primo, prokuroro de Mesio, antaŭeniris pene al Romo. Sabino, la frato, kaj la alia filo de la nova cezaro komencis la internan ribelon. Vitelio, komandanta la germanaj legioj, ilin ĉirkaŭbaris en la Kapitolio kaj al ili donis morton bruligante la templon de Jupitero. La sekvantan tagon Antonio Primo eniris en Romon. Oni trovis al Vitelio kaŝita en sia palaco kaj lin kondukis nuda laŭ la vojo al Forumo. En la Sanktega Vojo troŝargis lin per insultoj kaj fine forĵetis la kadavron al Tibero.
V. Tiam aperis nova konflikto inter la judoj. Simono de Geraso ribelis kontraŭ Johano de Giskalo, liberigis la sklavojn kaj organizis gerilojn en la montaro. Dum lia irado tra Idumea rabadis la urbojn kaj aldonis pli da homoj al sia kaŭzo. Laste li sin prezentis antaŭ la remparoj de Jerusalemo.
VI. Iĝinte liaj trupoj kontraŭ li Johano de Giskalo devis rifuĝi en la Templon. Simono de Geraso estis ricevita en la ĉefurbo. Tiel, antaŭ foriri al Romo, Vespasiano ordonis al Tito Flavio preni Jerusalemon kaj fini la militon de la judoj.

TESALONIKO

[b] Li estas seksdeliktemulo kiu pacience kaj majstrece esperas fariĝi ĉiutaga elemento de la parko antaŭ elekti sian viktimon inter la infanoj kiuj, elirante la lernejon kaj vespere, ludas en la ĉirkaŭaĵoj.
La malhonoregoj faritaj en tiu loko sub lia ŝirmado ŝajne ne gravas por la zorganto. Krome estas eble ke rimarkinte la nerompeblan regulecon kun kiu la homo sidas por legi en la parko, lin demandis kaj ricevis kiel respondo historion similan al la supozita en la interfrazo a;
aŭ bone kolerigitan kontraŭdiron en kiu abundis la konceptoj de la parko kiel publika vojo, libera sekve al la volo de civitano kondiĉe ke li ne damaĝu alian; aŭ eble la fratan malkovron de tio ke leganto kaj zorganto partoprenas la samajn kutimojn – minoritataj, mallume patraj, kaj ankoraŭ pro escepto repudiitaj ene de socio pli kaj pli respektema al la seksaj unikaĵoj kaj inklinoj.
Do, kial li hipokritas? Sendube la sekcio ” La oportuna avizo” estas rimedo por eviti la gardadon kaj la suspekton. Tiel, kiu observos la sieĝo en la benko de la senfrukta parko kun odoro je vinagro, proponos al si la hipotezon a, iel la plej kredebla kaj tiu kiu vin kaj min povas kortuŝi.
La aplombo kun kiu ĉi tiu viro sin tenas je la gvato estas jam en si mem perversa. Denaska aktoro, vivas sian kreitaĵon, estas la laboristo delokigita de la elektroniko kiu hodiaŭ ne trovas laboron, la teknikisto kiun nia epoko kondamnis al la malespero. Pro tio li legas unu post alia ne preterlasante vorton la klasifikitajn anoncojn kiuj nutras ok paĝojn de La Universala, inkluzive tiujn kiuj elvokas lontanaĵojn por li neniam atingeblaj: domegoj en Akapulko, domoj unu blokon grandaj en Las Lomas, apartamentaroj en Insurgentes.
Lontanaĵo ankaŭ, dum momentoj la barilo de fumo kaj polvo salpetra de la lagoj jam mortaj permesas vidi – malfermetante unu el la superaj persienoj – la eskarpojn kaj abutmentojn de la Ahusko. Brilega kelkajn fojojn, malmultajn fojojn, kaj ĝenerale malhela, tiel malgajega ke apenaŭ rigardante ĝin eksplikiĝos :
la pesimismo de tiuj kiuj loĝas en la urbo;
ilian koleron je viva karno post la rompebla ĝentileco;
la juko en la bronka regiono, la certeco ke la montoj malebligos la eliron aŭ la fuĝo;
kaj fine kelkaj teorioj pri la geografia lokalizo de la superstiĉoj kiuj en iuj periodoj de la historio postulis aŭ favoris homajn oferojn.

DIASPORO

VII. Tito eliris el Cezareo kun tri legioj kaj granda numero da helpaj trupoj. Kampis en Gabat Saŭlo je tridek stadioj de Jerusalemo kaj kun sescent soldatoj de kavalerio iris ekzameni la urbon. Li estis esperanta ke, ebenigita de la milito inter Simono kaj Johano, Jerusalemo kapitulacius sen batali.
VIII. Antaŭ la turo de la Virinoj granda numero da judoj eliris el la muregoj kaj sin metis inter Tito kaj la soldatoj. Tito ekatakis la malamikon kaj malfermis al si vojon tuŝite de neniu sago. Poste dividis siajn legiojn en tri tendaroj kaj translokiĝis al Skopo, altaĵo kiu superregas Jerusalemon.
IX. La proksimeco de la sieĝo kaŭzis pakton inter la ribelantoj. Plenaj de furio ekatakis la dekan legion, okupita pri la starigo de siaj fortikaĵoj, kaj povis ĝin dispersi. Sed la helpo de la selekta gvardio kaŭzis ke la atakantoj revenis al la urbo.
X. Por malebligi aliajn elirvojojn Tito lokis sep ĉirkaŭbarojn: antaŭen la infanterio, arkistoj kaj arbalestistoj meze, kavalerio je la fino. Ordonis detrui kotmurojn kaj barojn tiel kiel forhaki la fruktoĝardenojn kreskantajn inter Skopo kaj Jerusalemo. Poste translokigis sian tendaron al la proksimeco de la turo de la Virinoj. La dua legio fortikiĝis antaŭ la turo Ĉevalaj. La deka restis en la monto de la Olivarboj.

(Mi trakukis ĉi tiun parton de la romano Vi mortos fore (1967), de José Emilio Pacheco en 1999. Li naskiĝis en Meksikurbo la 30-an de junio de 1939, li ankaŭ verkas poezion. Lia plej konata verko estas La bataloj en la dezerto.)

Posted in Uncategorized

LaTestamento.Joaquín Fernández de Lizardi.

Testamento kaj adiaŭo de

La Pensisto Meksika.

Parto unua

Kondamnita morti kiel ĉiu homido, mi devis alfronti ĉi tiun timigan horon. Pro la malbona formo de miaj pulmo kaj brusto, aŭ pro tiom da laboro per kapo kaj plumo, aŭ pro tuto kune, mi troviĝas atakita de malsano kiu tre malbone traktas min kaj baldaŭ kondukos min al tombo.

Pro mia terura malsano, mi maldikiĝis kaj senkoloriĝis, la malvigla maŝino ŝanceliĝas super miaj malfortaj kruroj, kaj tuta mi estas iranta volumo el la plej kompleta ostologio.

Tio, videble, estas la necesa rezulto de mia malsano; sed al kio ni imputos la plezuron de kelkaj fanatikuloj pro mia farto? Ne al alio ol iliaj malbonaj koroj kaj multe da nescio, malsaĝuloj!, ĉu tion instruas al vi via sankta religio? Kiam estas permesate al kristano ĝojiĝi pro la malsano de sia proksimulo? Neniam. Sed vi diros ke vi ne ĝojiĝas pro mia malsano sed pro la manko de miaj skribaĵoj, taksitaj heroaj, malpiaj, kaj tiel plu. Kiaj malkleruroj! ĉu vi ne rimarkas ke kvankam mi mortos, neniam mankos instruitaj kaj rezolutaj verkistoj, kiuj daŭre kontraŭstaros la perfortojn?

Tamen, viaj mokoj atentigas min, kaj vere, ĉihore nenion valoras la fortaj spiritoj, la emoj reformi kaj la moderna filozofio. Antaŭ la malsano ĉio svenas, kaj tial bezonatas ekzameni miajn presaĵojn por la eblaj korektendaĵoj; sed ĉi tio okazos en la korpo de mia testamento, tiel mia kaj kiu ne temas pri interezoj, ke mi bezonas nek aktistojn nek atestantojn. Do ĝi komencas

La testamento

En la nomo de ĉionpova Dio, aŭtoro kaj konservisto de la naturo.

Mi diras, la kapitano Joaquín Fernández de Lizardi, verkisto konstanta kaj malfeliĉa, konata kiel ” La Meksika Pensisto ” ke, trovante min tre malsana pro la malsano antaŭdestinita laŭ la natura ordo ataki min, sed tute kapabla juĝi, por ke la morto ne kaptu min malpreta, mi decidis fari mian testamenton en la sekvanta maniero.

Mi deklaras esti kristana, apostola kaj romano, kaj tia mi kredas kaj konfesas ĉion kion kredas kaj konfesas nia sankta patrino Eklezio, en kies kredo kaj dogmaro mi volas vivi kaj morti; sed ĉi tiu deklaro de kredo rilatas al la dogmoj katolikaj kiujn la Eklezio ordonas nin kredi pro neceso; tiun ĉi mi kredas kaj konfesas bonvole, kaj neniam nek parole nek skribe mi neis eĉ tildo el ĝi.

Sed pri tiuj aferoj kies kredo estas pia aŭ superstiĉa, mi ne konsentas eĉ en momento mortis. Do mi ne kredas ke la papo estas la reĝo de la episkopoj, kvankam li estas ilia plej granda frato danke al sia primato en la monda Eklezio. Mi ankaŭ ne kredas lin neerarema sen la ĝenerala Koncilio, ĉar la historio de ĉiuj la episkopoj de Romo montras al mi ke ili eraras kiel ĉiuj, kaj fakte ili estis trompitaj kaj instruis erarojn kontraŭ la dogmaro, pre catedra.

Mi ankaŭ ne kredas je inkuboj kaj sukuboj, pri kiuj la teologoj plej orgojlaj de nia sankta Eklezio diris sensencaĵojn.

Malpli kredas mi ke iam ekzistis sur la tero la koboldoj, sorĉistoj, vampiroj sorĉistoj, sorĉistaĉoj kaj la cetera popolaĉo tia, malgraŭ ke la sankta Eklezio havis forsorĉojn kontraŭ tiuj ĉi imaginaraj bestaĉoj.

Mi ankaŭ ne kredas je tiuj multaj sanktuloj, mortintoj kaj diabloj aperintaj, pri kiuj rakontas la legendoj.

Finfine, mi ne kredas je tiu superstiĉa interveno kiun la kristanoj nesciantaj sian religion donis al la sanktuloj pri ĉiuj iliaj bezonoj, asignante al ĉiu sanktulo aŭ sanktulino la fakon ekskluzive apartenanta al li; sekve la malsanoj de la okuloj koncernas al Sankta Lucia, tiuj de la mueldentoj al Sankta Apolonia, tiuj de apopleksio, al Sankta Andreo Avelino, kaj tiel plu, kaj tiel plu, kaj tiel plu.

Por ĉiu malsano, por ĉiu laboro, estas speciala sanktulo, eĉ kontraŭ la skorpioj kaj la musoj. La pluvego de naŭtagaj preĝoj farita de la kredemo je tiuj ĉi farandoloj, kaj sia konsumo en nia lando, pruvas la neekziston de vera katolika religio, sed imitadon de la paganaj moroj. La paganoj por ĉio havis iliajn etajn diojn, kaj la kristanoj, rilate al la superstiĉoj, cerbumis pli subtile ol la paganoj, kiuj ne progesis kiel la katolikoj. Por atingi neeblaĵon ili neniam havis penaton de sia fervoro; sed la kristanoj tuj trovis unu Sankta Rita-n.

Ĉi tio ne signifas ke la alvoko al la sanktuloj ne utilas, pro tio ke ili ne povas propeti antaŭ Dio por la solvo de niaj bezonoj; kio kondamnatas estas miskredi iun sanktulon rajtigita por atingi iun privatan difavoron. ĉi tiu estas pagana dogmo kaj evidenta superstiĉo. Se Sankta Georgo povas savi min de la piko de skorpio, kial li ne povas savi min de la mordo de hundo, aŭ de la falo de domo sur min sen apelacii al Sankta Lazaro aŭ Sankta Emigdio?

Kontenta en la atesto de mia konscio, mi deklaras ke ĉio kiun mi verkis kontraŭ la perfortoj metitaj religipretekste estas tre bone verkita: mi ĉion konfirmas kaj nur deziras iom da pliboniĝo.

Mi lasas mian animon en la manoj de sia Kreinto, kontenta ĉar de tiaj manoj ne povas veni al ĝi iu malbono.

Mi lasas mian korpon al la tero, dum la plej bonaj substancoj eliĝas gase kaj promenas tra la tuta naturo, miksiĝante kun aliaj substancoj jen vegetalaj, jen bestaj, kaj fariĝante siavice parto de bonodora rozo, aŭ de la folio de la fetorala, parto de filozofo aŭ de grumbla maljunulino, kaj tiel plu.

Mi lasas mian patrujon libera de Hispanio kaj de ĉiu kronita kapo, escepte de Romo.

Mi lasas tiun ĉi saman patrujon libera de la hispana regado, kvankam ne tre libera de multaj de siaj leĝoj kaj de la despotaj kutimoj de sia registaro. Hodiaŭ ke la meksikanoj estas civitanoj, iliajn petskribojn oni dekretas same krude kaj arbitre ol kiam ili estis vasaloj de Hispanio. Ne estas kaŭzo por. Agu laŭ ordonite. Jen la dekretoj kiujn oni kutime metas al la plej justaj kaj bone pruvitaj instancoj. ĉu la regantoj ne povas uzi aliajn formulojn malpli abomenindaj kaj despotaj?, aŭ ĉu la civitano ne rajtas ke la juĝoficiro klarigu al li kial ne estas kaŭzo? ĉu tuto estas sic volo, sic jubeo, tiel mi volas, tiel mi ordonas?

Ítem: mi lasas Respublikon kun ĝia artikolo 3a, multajn kanonikojn kaj multajn monaĥojn kaj ĝiajn taŭroludojn laŭmode.

Ítem: mi lasas multon da preĝejoj, ermitejoj, kaj monaĥejoj ambaŭseksaj; sed malmulton da religio. Procesioj, sonorigiloj, raketoj, venkokrioj, salvopafadoj kaj festoj ekcesas; sed la decaj moroj, la bonedukiteco, la bona ekzemplo, la timo al Dio kaj la evangelia karitato, kie ili estas? Respondu la sperto.

Ítem: mi lasas la Katedralon kie mi ĝin trovis kaj kun la kavo de la blazono de la reĝo de Hispanio, same kiel estis konstruita por ke la sinjoroj kanonikoj metu ĝin denove laŭokaze.

Ítem: mi lasas al la sinjoroj kanonikaraj de tiu ĉi sankta Eklezio la privilegion moki la civilajn leĝojn publike, sen iu ajn respekto al la registaro aŭ al la nacio.

Ítem: mi lasas multon da juĝistoj kaj tribunaloj kaj malmulton da aranĝo en la administrado de justico, kio kaŭzas ke iuj juĝistoj ekcesas sian kompetentecon kaj aliaj ne atingas kiun koncernas al ili, kaj ĉi tio malutilas al la popoloj.

…………………………………………………

Ítem: mi lasas la indiĝenojn en la sama stato de civilizo, libereco kaj feliĉeco al kiuj la Konkero ilin reduktis, impresante plej la indiferenteco per kiu la Kongresoj rigardis ilin, laŭ la malmultaj kaj ne tre allogaj sesioj kiuj temis pri ili ekde la unua Kongreso.

Ítem: mi lasas libraron kiu bone vendita en la brokantejo produktos ne malpli ol dek kvar realoj.

Ítem: mi lasas multon da paperoj kiujn mi verkis pri kelkaj aferoj, el kiuj unuj estas bonaj kaj aliaj malbonaj kaj aliaj miksitaj; kelkaj kaŭzis mil kolerojn, evakuojn kaj kapdoloron al iuj legantoj.

Ítem: mi lasas al miaj malamikoj, la fanatikuloj, la zorgon detrui kaj mordi mian opinion ĉiam kiam ili povas, kun la certeco ke mi ne povas respondi; sed memoru ke dum mi vivis neniu akiris por mi respondon de Romo kiam oni insultis min en la gazetoj.

Ítem: mi lasas al la verkistoj la lecionon ne strebi tro varme al la defendado de la rajtoj de aliuloj, nek kontraŭstari energie la perfortojn, ĉar krom la fakto ke ili progresos tre malmulte en tiel granda entrepreno, ankaŭ altiros al si la malamon de ĉiuj krimuloj, kaj se ĉi tiuj povas, ne ĉesos persekuti ilin.

……………………………………………….

Ítem: mi lasas . . . la plumon ĉar la papero ne sufiĉas.

Meksiko, la 27an de aprilo de 1827.

La Pensisto.

Testamento kaj adiaŭo de

La Meksika Pensisto.

Parto dua kaj fino.

Ítem: mi lasas al la sinjoro prezidanto de la Respubliko la sanan konsilon ne konsekriĝi en la ĉambroj de la Palaco: li konatiĝu kun la popolo, li eliru promeni publike, li ĉeestu la teatron de tempo al tempo, kaj ĉefe, li montru sin al la trupo kaj amikiĝu kun ili, jen vizitante la kvartalojn, jen ordonante gvidi aŭ mem gvidante kelkajn militajn disvolviĝojn, iufoje donante al la trupo refreŝigaĵon post la laciĝo. Estas nekredeble kiom valoras en estro, ne gravas kiel superega li estas, karaktero afabla, populara kaj traktebla. La meksikanoj bone memoras la Vicreĝon sinjora moŝto Bernardo de Gálvez, kies populareco igis lin tiel aminda ke je ĉiu publika prezentiĝo, estis multe da vivuoj kaj aplaŭdoj. Se li havintus pli da kuraĝo li povintus anticipi la Sendependencon. Mi ne scias liajn pensojn pri ĉi tiuj aferoj; sed tiu Kastelo de ĉapultepek, lia faritaĵo, indikas ion.

La proverbo diras ke sanktulo ne vidita sanktulo ne adorita; kaj fakte, malfacile oni amas vere kion oni ne konas. La hispanaj leĝoj ordonis al la vicreĝoj promeni publike ĉiuvespere.

Sed kie oni rimarkas pli la valoron de la populareco, estas inter la trupo. Kiam ĝi vidas siajn estrojn respekte-fide, oni povas diri ke estas lasita multe por la venko. Napoleono sciis bone ĉi tiun arton, kiun ne malsciis nia Iturbide. Eble per tiu ĉi fido ni ĵus vidis ke la prezidanto de la Respubliko de Guatemala lasis la regadon en manoj de la vicprezidanto kaj regprenis la armeon kaj venkis la ribelemuloj de Sankta Salvador. Kiu scias se nia prezidanto povus agi tiel feliĉe.

Ankaŭ bezonatas ke via ekscelenco, sinjoro Victoria, frekventu la ministeriojn, konatiĝu li mem kun la negocoj kaj la nuna situacio de la Respubliko, ĉar aliel oni parolas multe kaj malbone pri via ekscelenco: oni diras ke vi estas mizantropo, apatia, nekapabla, ke vi estas subskribanto de viaj ministroj, kaj pro tio ili agas laŭ sia volo kaj tuto iradas tiel , kaj tiel plu.

Tiel oni parolas kaj eble plej malbone skribas, kaj via ekscelenco nenion scias pro la mallarĝa ensloŝo en kiu vi sin metis. Vere la persono de via ekscelenco estas netuŝebla; sed via konduto estas sub la opinio, kaj ĉi tiu ne submetiĝas al la leĝoj. Kiam via regado ĉesos, malaperos la nubo de flatemuloj kiu vin ĉirkaŭas kaj vi legos la abomenojn de la popolo, kiuj hodiaŭ ne povas dolorigi viajn orelojn. Malfeliĉaj tiuj popoloj, kies reĝoj aŭ prezidantoj permesas al siaj ministroj regi ilin, kiel la infanoj al siaj guvernistoj!

Ítem: mi tre komisias al la kapucenaj monaĥinoj ekpreĝi al nia sinjorino de Guadalupe, al Sankta Coleta kaj al la benitaj animoj, por ke oni akiru de via sankta Moŝto iomete da energio por la Parlamentoj, tiel je la momento doni novan leĝon pri la hispanoj, ne estu duone, nek kun tiom da respekto kvazaŭ timo, kaj malpli kun ŝarĝo je la nacio.

Tiu leĝo pri la disigo de la hispanoj de kelkaj oficoj, pro suspektindaj, estas tre bona; sed estus pli bona se ĝi estus ĝenerala, kiel volis la sinjoro Molinos, kaj estus bonega se tiuj eksoficigitaj uloj ne restas kun la tuta salajro, sed kun la duono, kiel devas esti, restante la alia duono por la anstataŭantoj de iliaj oficoj. La militistoj ĝuos la justa emerita pensio, laŭtempe. Mi opinias ke tiel la leĝo estus pli justa, ne kiel hodiaŭ, ĉar la salajroj de la eksoficigitaj hispanoj sumas miliono da pesoj, kaj tiu miliono balastos la Respublikon.

Vidu Eŭropo kiel travivis ĉi tie la hispanoj. Se pasivaj, oni traktas ilin tiom afable ke je la disiĝo de siaj oficoj oni lasas al ili la tutan salajron por ke ili ungogratu la ventron, kiel estus kiam ili regadis? Vere iliaj registaroj neniam traktis nin tiel. Venegas forprenis de la meksikanoj la prilaboritan arĝenton, poste li malpermesis al ili rajdi ĉevalon sen licenco, postiris la pasportojn kaj, laste, li forprenis iliajn ĉevalojn, kaj ĉio ĉi rapide kaj sen iu ajn respekto; sed ni . . . Ni estas tiom kompatemaj!

Ítem: mi lasas al la monaĥoj ĉiujn siajn sonorilojn, ne nur por gajni per ili danke al fanatismo kaj superstiĉo de la parokanoj, sed por martirigi la literaturistojn kaj kapmalsanulojn, kiuj bedaŭrinde loĝas apud iliaj sonorilturoj kaj suferas siajn senĉesajn kaj longegajn funebrojn kaj kriegojn. La registaro devas kaj povas solvi ĉi tiujn perfortojn; sed ŝajne ĝi ne kuraĝas rilatiĝi kun la patretoj. Tio estas por la energiaj registaroj kiel tiu de la sinjoro Revillagigedo, kiu ĵus rimarkante la ĝenoj de la monaĥoj, submetis siajn sonorilojn tiele ke ili ne ĝenis dum li loĝis ĉi tie.

Ítem: mi lasas la leĝoprojekto pri mastreco, de la sinjoro Alpuĉe, kiel atesto de saĝeco kaj amerika patriotismo; sed mi ĝin lasas elmontrita al la gratvundoj kaj elpremoj de la fanatismo, nescio kaj speciala intereso kiun al ĝi donos la Kongreso, kaj Dio scias kiom da ili pasos antaŭ ol aprobi kelkajn artikolojn: tiuj indiferentaj, kiuj ne tuŝos la monan intereson; fine, tiuj kontentigaj. Dum la civilaj leĝofaristoj daŭre venas el la sakristioj, malmulton bonan oni povas esperi pri ekleziaj reformoj. La Alpuĉeoj estas tre raraj. Sperto nin instruas ke en la Kongresoj agas pli la propra intereso, la kompromiso, la kaprico kaj aliaj pasioj, ol la amo al ĝenerala bono, unika celo kiun la leĝofarantoj devus havi; sed ĉi tio ne estas plej komune.

Ítem: mi lasas kvindek mil pesojn el brigo Guerrero sub la povo de la sinjoro Miĉelena, por ilin disdoni laŭalmoze inter la monaĥinejoj de religiulinoj rikoltistaj malriĉaj.

Ítem: mi lasas tridek ses mil pundojn sub la povo de la sinjoro Rocafuerte, por ilin almozdoni al la malriĉaj geedzoj, honestaj kaj sen rimedo por subteni sian familion. Se iu demandas ke danke al kiu aŭtoritato mi disponas pri la riĉaĵoj de la nacio, mi diras ke danke al la sama per kiu tiuj sinjoroj disponis pri tiaj sumoj, kaj restis senpunaj eble pro kialoj de alta politiko. Kio veras estas ke, laŭ mia diro, tiuj riĉaĵoj estus pli bone destinitaj ol ili estas laŭ la volo de tiuj ministroj.

Ítem: mi lasas miajn demandoj al Mastrino Tecla, tio estas Duboj pri la katekismo de la patro Ripalda, mi lasas ilin netuŝitaj, sen ke iu kuraĝis defendi la multajn erarojn kaj herezajn sensencaĵojn kiujn mi elkaptis. Mi petegas al miaj malamikoj ke, se ili havas ion por diri pri ĉi tio, ne atendu ĝis mi mortos por agi kvazaŭ teologoj, konfuzante la stultulojn per siaj paralogismoj kaj sofismaĉoj; per tio ili montros sian malkuraĝecon, kaj tiam estos bone ilin ĵeti ekde nun tiun ĉi ronkon.

Nadie las muera

Que estar no pueda

Con Roldán a prueba.

Mi petegas al la patroj de la Profesa verki alian katekismon pli bonan, aŭ almenaŭ korekti tiun por ke la infanoj ne lernu erarojn kune kun la verojn de nia religio.

Ítem: mi lasas al la fanatikuloj kaj piaj maljunulinoj ĉiujn la tagnaŭoj kiuj estas en la domo de la civitano Valdés kaj forpasinta Ontiveros, kun la devo ilin sekvi laŭ litere en stato de graco.

Nepraj testamentaĵoj.

Mi ordonas por la horo de mia morto ne turmenti plu mian spiriton per ekkrioj, jesuo-krioj de pendumito, ploroj en la ĉambro, ekzorcoj kontraŭ diabloj kaj aliaj demarŝoj kiujn oni kutime provludas por tiu ĉi horo.

Tiaj krioj, bruoj kaj skandaletoj ridindaj, al la povra malsanulo, se timema kaj skrupulema, kaj krom tio ankaŭ fanatika, lin timigas, malkuraĝigas kaj finfine mortigas; kaj se li estas nek fanatika nek stulta, oni lin ĝenas per malvarmaj recitadoj, malbone elpensitaj kaj pli malbone diritaj, sen ĉarmo, sen fervoro, sen fajro kaj nur ripetitaj aĉe kaj laŭkutime. Saĝa pastro ĉikaze valoras pli ol mil stultaj asistantoj. Ĉi tiu scios verŝi sur mia animo la dolĉan balzamon de la fido en la Patro de la Kompatindulgoj, vigligi mian spiriton per la espero pri la eternaj premioj kaj disvastigi trankvilecon tra mia tuta animo, per la respektindaj konsoloj de la religio.

Ítem: mi ordonas ne subigi mian korpon de la lito al la planko, nek enterigi min sed post dudek kvar horoj, por eviti la fiaskon ke asfiksio ŝajnigos min morta kaj finmortos en la sepultejo.

Ítem: mi ordonas ne funebrogardi min. La noktogardoj utilas al la malsanuloj; sed mortaj, nenion utilas, sed por amuzigi mallaboremulojn kaj eble malsanigi la afliktitajn.

Ítem: mi ordonas ne metu je mi kvar kandelojn. Tia moro estas relikvo de la paganoj, kaj mi diris ke mi estas kristana. Sufiĉas unu lumo en la ĉambro por ke oni ne mispaŝu pro mi.

Ítem: mi ordonas ne vesti min monakmaniere, sed soldatmaniere, ĉar tiu estas la kostumo kiun la nacio asignis min. Redingoto, aŭ ĉemizo kun blanka pantalono pli belas ol ĵako de monaĥo; kaj se ne havas indulgencojn, tamen ne kostas dudek pesojn.

Ítem: mi ordonas por ke mia edzino ne havu pridisputojn kun la parokestro, la vendon de la plej bonaj el miaj bienoj, ĝis sumigi sep pesojn kvar realojn kiuj estos por la tiel nomataj rajtoj, kaj nenio plu.

Ítem:mi ordonas ke mia familio ne portu funebron krom la unuaj naŭ tagoj, kaj tio por ne kolizii fronte kontraŭ la maltrankvilo.

Ítem: mi komisias al miaj amikoj ke sur la malmola tero de mia sepultejo, aŭ plej bone en siaj koroj, gravuru la sekvantan simplan epitafon:

ĈI TIE KUŜAS LA CINDROJ

DE LA MEKSIKA PENSISTO,

KIU FARIS KION LI POVIS

PRO SIA PATRUJO.

Mia adiaŭo

Mi devas komenci, miaj amikoj, de vi, tre dankante vin pro la amikeco kiun vi disponigis al mi tiom da jaroj, adiaŭante vin por ĉiam.

Al la hispanaĉoj

De vi, amikoj, mi adiaŭas asertante ke mi neniam mezuris vin ĉiujn per la sama mezurilo.

Mi estas certa ke la homoj ĉiuj estas samaj, ni ĉiuj havas diboĉoj kaj virtoj, kaj tiel mi deklamis en miaj verkoj kontraŭ la hispanoj orgojlaj, forgesemaj kaj malamikoj de la patrujo; mi ĉiam deziris la disigo de ĉi tiuj el inter ni, kaj ĉiam mi havos ĉi unuiĝon kiel malbona aŭguro por la sendependenco de la Ameriko. Sed mi ankaŭ estis la panegiranto de la bonuloj. Kiel mi malaprobis la kruelan konduton de unu Batalier, Concha, kaj tiel plu, tiel mi rekomendis la virtojn de unu sinjoro Nicolás del Puerto, unu Mina kaj unu O’Donojú.

Al la kanonikoj

Ĉi tiujn patrojn mi ankaŭ ne malamis, sed ĝenis min multe sia borbonismo kaj krima apatio por ne lokigi la blazono de Ameriko sur la fasado de Katedralo. Mi adiaŭas viajn moŝtojn komisiante vin esti sendependaj kaj ni restas amikoj.

Al la monaĥoj kaj klerikoj

Gerundioj

Fratoj: vi bone zorgis malrekomendi min en la predikejo, sekurigante ke mi estas via malamiko kaj de la religio, kaj je Dio ke vi ruze mensogas. Favore al nia sankta religio mi verkis en la jaro de 813 apologion, kiun eble vi eĉ ne vidis. Legu ĝin, mi petegas, por ke vi lernu.

La jaro 12 mi verkis alian apologiaĵon favore al la eklezia imuneco, kiu kaŭzis al mi ok monatojn de malliberejo, kio pruvas ke mi neniam malamis la klerikaron, sed siajn perfortojn.

Al la fanatikuloj ĝenerale

Vi ĝojiĝas pri mia malsano, imputante ĝin al puno pro miaj diskursoj. Diru al mi, malkleruloj, kaj kiuj verkas flatante vian fanatikismon, kial ili mortas? Vi estas tre sovaĝaj, Dio pardonu vin.

La Pensisto

Loko kaj jaro de traduko: Colotlán, Jalisco, 1999.